انواع تومور مارکرها

تومور مارکرها

تومور مارکرها مولکول هایی هستند که در هنگام ایجاد سرطان به وجود می آیند و در خون و ادرار یافت می شوند. بیشتر تومور مارکرها پروتئینی هستند. به چند دلیل تومور مارکرها به تنهایی برای تشخیص یا رد سرطان کافی نیستند. اغلب تومورمارکرها توسط سلول های طبیعی بدن نیز تولید می شوند و از طرفی در همه بیماران مبتلا به سرطان، مقادیر زیادی از تومور مارکرها وجود ندارد. به همین دلیل، تنها تعداد کمی از تومور مارکرها توسط پزشکان مورد استفاده قرار می گیرند.

کاربرد تومور مارکرها:

  • غربالگری و تشخیص اولیه سرطان:

غربالگری یعنی جستجوی سرطان در افرادی که علائم بیماری را ندارند و در صورت تشخیص، سرطان در مراحل اولیه است.

اگرچه ابتدا تومور مارکرها برای بررسی سرطان در افراد فاقد علامت به کار می رفتند ولی تعداد بسیار کمی از آنها در این زمینه مفید هستند زیرا اغلب تومور مارکرها نمی توانند سرطان را در مراحل بسیار اولیه تشخیص دهند.

  • تشخیص سرطان:

در اغلب موارد سرطان تنها از طریق بیوپسی تشخیص داده می شود و تومور مارکرها معمولا برای تشخیص به کار نمی روند. با این حال ممکن است اگر احتمال ابتلا به سرطان در برخی افراد وجود داشته باشد، تومور مارکرها به تشخیص کمک کنند. این مارکرها می توانند در تشخیص منشاء سرطان در بیمارانی که بیماری پیشرفت کرده  نیز مفید باشند.

  • تعیین پیش آگهی در مورد سرطان های خاص:

برخی از تومور مارکرهای جدید برای ارزیابی اینکه پیشرفت سرطان چگونه خواهد بود و یا پاسخ به درمان به چه صورتی بوده مفید هستند.

  • تعیین کارآیی درمان سرطان:

یکی از مهم ترین کاربردهای تومور مارکرها، پایش بیماران تحت درمان است. اگر میزان بالای تومور مارکر پس از درمان کاهش یابد، نشانه موثر بودن درمان می باشد. از طرفی اگر سطح تومور مارکر افزایش یابد، احتمالا درمان مناسب نبوده و باید تغییر کند.

  • تشخیص عود سرطان:

تومور مارکرها برای تشخیص سرطان هایی که پس از درمان اولیه عود می کنند نیز به کار می روند. برخی از تومور مارکرها هنگامی که درمان کامل شده و شواهدی از سرطان باقی نمانده، مفیدند. این موارد عبارتند از: PSA (سرطان پروستات)، HCG (تومورهای تروفوبلاستیک حاملگی و تومورهای تخمدان وبیضه)، CA-125 (سرطان سلول های اپی تلیال تخمدان). 

انواع تومور مارکرها

خصوصیات

تومورمارکر

  • در کارسینومای هپاتوسلولار کبد افزایش می یابد و برای پایش پاسخ به درمان به کار می رود.  
  • AFP در سرطان های خاص بیضه نیز افزایش می یابد.

آلفا فیتوپروتئینAFP

 

  • ·         در مالتیپل میلوما، لوسمس لنفوسیتیک مزمن و برخی از لنفوم ها افزایش می یابد.
  • ·         بیمارانی که سطح B2M بالاتری دارند، معمولا پیش آگهی بدتری دارند.
  • ·         B2M اغلب در نارسایی مزمن کلیه و بیماران دیالیزی (بدون سرطان) افزایش دارد.

 

Beta-2 microglobulin (B2M

  • ·         BTA در افراد مبتلا به سرطان مثانه یافت می شود.
  • ·         می تواند همراه با NMP22 برای تشخیص عود تومور به کار رود.
  • ·         این تست قطعی نیست و هنوز در دست تحقیق و بررسی است.

Bladder tumour antigen (BTA

آنتی ژن تومور مثانه

  • ·         برای پایش بیماران مبتلا به سرطان سینه به کار می رود.
  • ·         افزایش مقادیر آن در کمتر از 10% بیماران در مراحل اولیه بیماری و حدود 70% بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته وجود دارد.
  • ·         سطح CA15-3 معمولا پس از درمان موثر کاهش می یابد.
  • ·         CA15-3 ممکن است در سرطان های دیگر و در برخی موارد غیر سرطانی مانند شرایط خوش خیم breast و هپاتیت نیز افزایش یابد.

 

 

CA15-3

  • ·         این تومور مارکر نیز برای پایش سرطان سینه به کار می رود.
  • ·         CA27.29 نیز ممکن است در سایر سرطان ها و برخی شرایط غیر سرطانی افزایش یابد.

 

CA27.29

 

 

  • ·         تومور مارکر استاندارد جهت پیگیری بیماران مبتلا به سرطان اپی تلیال تخمداندر طول درمان و یا پس از درمان است.
  • ·         در بیش از 90% بیماران مبتلا به سرطان تخمدان پیشرفته مقدار CA125 افزایش می یابد.
  • ·         CA125 به عنوان یک تست غربالگری سرطان تخمدان در حال بررسی است.
  • ·         CA125 ممکن است در بیماران مبتلا به سرطان اندومتر و پانکراس و همچنین شرایط خوش خیمی مانند اندومتریوز، بیماری التهابی لگن و کیست های خوش خیم تخمدان نیز افزایش یابد.

 

 

 

CA125

·         تومور مارکر جدیدتر در حال بررسی و تحقیق در سرطان های تخمدان، پانکراس و معده است.

CA72-4

  • ·         به عنوان بهترین تومور مارکر برای پایش بیماران مبتلا به سرطان پانکراس قلمداد می شود.
  • ·         افزایش سطح آن در بیمارانی که به تازگی تشخیص داده شده اند، معمولا به معنی پیشرفت بیماری است.
  • ·         CA19-9 به عنوان تست غربالگری به کار نمی رود زیرا معمولا در مراحل اولیه بیماری detect نمی شود.
  • ·         ممکن است جهت مانیتورینگ سرطان کولورکتال نیز به کار رود اما حساسیت کمتری نسبت به تست CEA دارد.
  • ·         ممکن است سطح CA19-9 در سایر سرطان ها مانند معده و مجاری صفراوی و در برخی موارد غیر سرطانی مانند پانکراتیت نیز افزایش یابد.

 

 

CA19-9

  • ·         کلسیتونین هورمونی است که توسط سلول های C پارافولیکولار تیروئید ترشح می شود.
  • ·         در بیماران مبتلا به سرطان سلول های C پارافولیکولار تیروئید که کارسینومای مدولاری تیروئید نام دارد (MTC) سطح کلسیتونین خون افزایش می یابد.
  • ·         کلسیتونین یکی از موارد نادر تومور مارکر است که برای تشخیص زود هنگام سرطان به کار می رود. زیرا MTC اغلب ارثی است و سنجش سطح کلستونین خون می تواند در تشخیص سرطان در مراحل اولیه در اعضای خانواده ای که در معرض خطر هستند به کار رود.

Calcitonin

 

 

 

 

 

  • ·         تومور مارکر ترجیحی جهت پایش بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال در طول درمان است ولی به عنوان تست غربالگری یا تشخیصی مفید نیست.
  • ·         سطح بالای CEA در زمان تشخیص، احتمال پیشرفت بیماری را مطرح می کند.
  • ·         ممکن است سطح CEA در سرطان ریه، breast، تیروئید، پانکراس، کبد، معده، تخمدان و مثانه و همچنین در بیماری های غیر سرطانی و سیگاری های مزمن نیز افزایش یابد.

Carcinoembryonic

(antigen (CEA

  • ·         سطح CgA در خون بیماران مبتلا به تومورهای نورواندوکرین مانند تومورهای کارسینوئید، نوروبلاستوما، سرطان ریه و در برخی موارد نادر سرطان پروستات که تظاهرات نورواندوکرین دارند افزایش می یابد.
  • ·         CgA احتمالا حساس ترین تومور مارکر در مورد تومورهای کارسینوئید است، سطح آن در 3/1 بیماران مبتلا به بیماری موضعی و 3/2 بیماران متاستاتیک افزایش دارد.

Chromogranin A

(CgA)

نمونه های تومور breast ( نه خون) بیماران مبتلا به سرطان سینه از نظر گیرنده های استروژن/ پروژسترون بررسی می شوند.

Estrogen /Progesterone

receptors

  • ·         در حدود 25% بیماران مبتلا به سرطان سینه، افزایش بیان HER2 وجود دارد که با پیشرفت بیماری، نتایج بالینی ضعیف و میزان بقای عمر کوتاهتر همراه است.
  • ·         نمونه بافت تومور (نه خون) برای بررسی HER2 به کار می رود.

 

 

HER2 (Human

Epidermal Growth

Factor receptor

گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی انسان

  • ·         سطح HCG در بیماران مبتلا به بعضی از سرطان های بیضه و تخمدان (تومورهای سلول زایا، بیماری تروفوبلاستیک حاملگی (اغلب کوریوکارسینوما) و تومورهای سلول زایای mediastinal افزایش می یابد.
  • ·         سنجش سطح سرمی HCG به تشخیص این تومورها، پایش پاسخ به درمان و تشخیص عود بیماری کمک می کند.

Human chorionic

gonadotrophin

(HCG, beta-HCG)

 

  • ·         ایمونوگلوبولین ها تومور مارکرهای واقعی نیستند ولی آنتی بادی هایی هستند که توسط سیستم ایمنی تولید می شوند.
  • ·         در بیماران مبتلا به میلوما یا ماکروگلوبولینمی، مقادیر زیادی از یک نوع خاص (مونوکلونال) ایمونوگلوبولین وجود دارد.

Immunoglobulins

ایمونوگلوبولین ها

  • ·         NSE مانند CgA ، مارکر تومورهای نورواندوکرین مانند سرطان سلول کوچک ریه (SCLC) ، نوروبلاستوما و تومورهای کارسینوئید است.
  • ·         در پایش بیماران مبتلا به SCLC یا نوروبلاستوما مفیدتر است در حالی که CgA در مورد تومورهای کارسینوئید، تومور مارکر بهتری است.
  • ·         NSE به عنوان تست غربالگری به کار نمی رود.
  • ·         افزایش سطح آن در برخی از سرطان های غیر نورواندوکرین

نیز دیده می شود.

 

 

Neuron -specific

(enolase (NSE

  • ·         NMP22 پروتئینی استکه در هسته سلولها وجود دارد.
  • ·         مقدار آن در ادرار بیماران مبتلا به سرطان مثانه افزایش می یابد.
  • ·         حساسیت تست به اندازه ای نیست که بتواند به عنوان تست غربالگری استفاده شود.
  • ·         جهت بررسی عود بیماری پس از درمان به کار می رود ولی مشخص نیست که آیا به اندازه سیستوسکوپی صحت دارد یا نه و به همین دلیل زیاد مورد استفاده قرار نمی گیرد.

·          

NMP22

  • ·         PSA تومور مارکر سرطان پروستات است.
  • ·         تنها تومور مارکری است که برای غربالگری یک سرطان شایع (سرطان پروستات) به کار می رود. البته در مورد برخی از گروه های پزشکی توصیه نمی شود.
  • ·         علاوه بر سرطان پروستات، ممکن است میزان PSA در بیماران مبتلا به هایپرپلازی خوش خیم پروستات، مردان مسن و کسانی که اندازه پروستات بزرگ شده نیز افزایش یابد.

Prostate-specific

(antigen (PSA

  • ·         این تومور مارکر نیز ویژه سرطان پروستات است که پیش از PSA شناخته شد.
  • ·         امروزه به ندرت مورد استفاده قرار می گیرد زیرا PSA حساس تر است.

·          

Prostatic acid

(phosphatase (PAP

  • ·         PCA 3 یک تست جدید بر پایه ژن است که روی نمونه ادرار انجام می شود.
  • ·         PCA 3 برای سرطان پروستات بسیار اختصاصی است و میزان آن بر خلاف PSA در شرایطی مانند بزرگ شدن خوش خیم و التهاب پروستات، افزایش نمی یابد.
  • ·         این تست در مردانی که میزان PSA افزایش یافته ولی در بیوپسی اول سرطان تشخیص داده نشده، مفید است.
  • ·         تست PCA3 ادرار می تواند جهت تصمیم گیری در این مورد که آیا بیوپسی مجدد مورد نیاز است یا نه کمک کننده باشد.
  • ·         با افزایش میزان PCA3، احتمال بیوپسی مجدد مثبت افزایش می یابد.

·          

Prostate cancer

antigen 3 gene

(PCA 3)

  • ·         PSMA آنتی ژنی است که در پروستات وجود دارد.
  • ·         سطح آن با افزایش سن و در سرطان پروستات افزایش می یابد.
  • ·         PSMA مارکر بسیار حساسی است ولی تا به حال ثابت نشده که بهتر از PSA است.
  • ·         کاربرد اخیر آن به عنوان بخشی از اسکن هسته ای جهت گسترش سرطان پروستات در بدن محدود می شود.

Prostate-specific

membrane antigen (PSMA

  • ·         S-100 پروتئینی است که در اغلب سلول های ملانوما یافت می شود.
  • ·         نمونه های بافت مشکوک به ملانوما برای تشخیص از نظر این مارکر بررسی می شوند.
  • ·         برخی مطالعات نشان داده اند که میزان S-100 در خون اغلب بیماران مبتلا به ملانومای متاستاتیک افزایش می یابد.
  • ·         بنابر این این تست گاهی برای بررسی گسترش ملانوما، قبل، حین و پس از درمان به کار می رود.

S-100

  • ·         TA-90 پروتئینی است که در سطح سلول های ملانوما وجود دارد.
  • ·         مانند S100 ، سطح سرمی آن برای بررسی گسترش ملانوما در بدن به کار می رود.
  • ·         نقش آن در مانیتورینگ ملانوما در حال بررسی است و در حال حاضر خیلی مورد استفاده قرار نمی گیرد.

·          

TA-90

  • ·         تیروگلوبولین پروتئینی است که توسط غده تیروئید تولید می شود.
  • ·         سطح آن در بسیاری از بیماری های تیروئید از جمله برخی از انواع شایع سرطان تیروئید افزایش می یابد.
  • ·         پس از درمان موفق سرطان تیدوئید باید سطح تیروگلوبولین کاهش یابد و ممکن است افزایش مجدد آن نشانه عود بیماری باشد.
  • ·         در مورد بیماران مبتلا به سرطان متاستاتیک تیروئید، سطح تیروگلوبولین برای ارزیابی نتایج درمان مورد استفاده قرار می گیرد.

Thyroglobulin

  • ·         TPA مارکر پروتئینی است که به میزان زیادی در بسیاری از سلول های در حال تقسیم (از جمله سلول های سرطانی) وجود دارد.
  • ·         این تست همراه با سایر تومور مارکرها برای کمک به follow up بیماران در حال درمان مبتلا به سرطان هایی مانند ریه، مثانه و ... به کار می رود.
  • ·         سطح TPA در برخی شرایط غیر سرطانی نیز افزایش می یابد.

Tissue polypeptide

(antigen (TPA

 


آزمایشگاه در اصفهان- آزمایشگاه تشخیص طبی ، پاتولوژی و سیتولوژی دکتر فولادی اصفهان

 تلفن تماس: 32232910-031

آدرس سایت آزمایشگاه :

www.Fooladilab.ir

انواع تومور مارکرها

انواع تومور مارکرها

انواع تومور مارکرها