بیماری ویلسون

بیماری ویلسون یک اختلال ژنتیکی ارثی است که با متابولیسم غیر طبیعی مس و افزایش ذخیره ی مس به ویژه در کبد و مغز همراه است. مس یک ماده معدنی ضروری است که از طریق رژیم غذایی جذب می شود. مس با آنزیمی ترکیب می شود که نقش مهمی در تنظیم متابولیسم آهن، تشکیل بافت همبند، تولید انرژی در سلول، تولید ملانین و عملکرد سیستم عصبی و مغز دارد. مس در روده جذب می شود و به یک پروتئین حامل متصل و به کبد منتقل می شود. مقداری از مس در کبد ذخیره می شود و مابقی آن به پروتئینی به نام آپوسرولوپلاسمین متصل می شود تا سرولوپلاسمین را تولید کند. حدود 95% مس در خون به سرولوپلاسمین و مابقی آن به پروتئین هایی مانند آلبومین متصل است. در حالت طبیعی تنها مقدار کمی از مس به صورت آزاد وجود دارد. مس اضافی وارد صفرا و سپس از طریق مدفوع برداشت می شود. مقداری از مس هم از طریق ادرار دفع  می شود.

بیماری ویلسون یک اختلال اتوزومال مغلوب است به این معنی که دو کپی از ژن تغییر یافته که هر کدام از یکی از والدین به ارث می رسند، موجب بیماری می شود. در بیماری ویلسون موتاسیون در ژن ATP7B وجود دارد. این ژن برای اتصال مس و تشکیل سرولوپلاسمین و ترشح مس به صفرا لازم است. تغییر در هر دو کپی ژن (هوموزیگوت) منجر به ذخیره ی بیش از حد مس در کبد و کاهش سرولوپلاسمین در خون می شود. در این شرایط سمی، مس به سلول ها و بافت های کبد آسیب می رساند و وارد جریان خون می شود و شروع به رسوب در ارگان هایی مانند مغز و کلیه ها می کند.

 

غلظت مس آزاد در خون افزایش یافته و سبب آسیب اکسیداتیو به سلول ها می شود. این شرایط ممکن است با علائمی مانند اختلال در عملکرد کبد و آسیب نورولوژیک و یا هر دو همراه باشد. شدت علائم تا حدودی به موتاسیون ژن بستگی دارد ولی از فردی به فرد دیگر نیز متفاوت است. تا کنون 40 واریانت طبیعی و بیش از 260 واریانت جهش یافته از ژن ATP7B مرتبط با بیماری ویلسون شناخته شده اند. تنها تعداد کمی از این جهش ها شایعند. ممکن است در افراد مبتلا دو کپی از یک نوع جهش یا دو نوع جهش متفاوت وجود داشته باشد.

علائم بیماری:

در افراد مبتلا به ویلسون که اختلال کبد وجود دارد، علائم بیماری در اوایل کودکی ظاهر می شود. در افرادی که مغز درگیر شده، علائم عصبی و روحی در دوران نوجوانی یا اوایل دهه بیست زندگی شروع می شود ولی محدوده سنی می تواند از 3 سالگی تا بیش از 50 سالگی متغیر باشد.

رسوب مس در کبد منجر به هپاتیت حاد، مزمن و پیش رونده و سیروز و ایجاد علائمی می شود که عبارتند از:

  • زرد شدن پوست و سپیدی چشم (یرقان)
  • خستگی
  • دردهای شکمی
  • تهوع
  • تجمع مایع در شکم (آسیت)

در افرادی که مغز درگیر می شود ممکن است علائم فیزیکی وجود داشته باشد که عبارتند از:

  • انقباض عضلات به صورت مداوم
  • رعشه
  • حرکات غیر طبیعی چشم
  • تغییر در راه رفتن
  • اشکال در راه رفتن، صحبت کردن و بلع

این افراد ممکن است تغیرات رفتاری مانند افسردگی، پارانویا، تکانش، کاهش تمرکز و ... را تجربه کنند.

در حدود 50 % از بیماران که کبد درگیر است و 90% مواردی که مغز درگیر است، حلقه های Kayser-Fleischer و رسوب مس در قرنیه وجود دارد.

در برخی ازافراد مبتلا به ویلسون، آنمی، درد مفاصل و اختلال کلیوی وجود دارد.

اگر بیماری ویلسون درمان نشود، پیشرفت کرده و حتی می تواند کشنده باشد. اگر بیماری زود تشخیص داده شده و درمان شود، اغلب افراد مبتلا می توانند کبدی با عملکرد طبیعی داشته باشند و اغلب آسیب های کبدی و عصبی پس از درمان بهبود می یابند.

آزمایشات:

هدف از انجام آزمایشات، تشخیص بیماری، ارزیابی شدت آن، تمایز بین افراد مبتلا و حاملین بیماری و پیگیری کارآیی درمان می باشد. این تست ها برای شناسایی اعضایی از خانواده که هنوز علائم ندارند و حاملین و گاهی اوقات بررسی پیش از تولد نیز به کار می روند.

تست های آزمایشگاهی:

ممکن است در سایر بیماری هایی که ذخیره مس افزایش دارد نیز میزان آن در خون افزایش یابد. تشخیص موارد حاد بیماری ویلسون ممکن است از سایر موارد هپاتیت مشکل باشد. تست های مربوطه عبارتند از:

  • سرولوپلاسمین (Ceruloplasmin): برای تشخیص بیماری ویلسون به کار می رود و معمولا کاهش دارد ولی در حدود 5% از افراد مبتلا که علائم عصبی دارند و تا 40% از افرادی که هپاتیت دارند ممکن است میزان آن طبیعی باشد.
  • مس تام سرم (Total serum copper): معمولا کاهش می یابد.
  • مس آزاد که برای تشخیص و پیگیری به کار می رود، معمولا افزایش دارد.
  • مس ادرار 24 ساعته که برای تشخیص و پیگیری به کار می رود، معمولا افزایش دارد.
  • مس کبدی (بیوپسی از بافت کبد) برای کمک به تشخیص به کار می رود.

تست های ژنتیک مولکولی:

این تست ها بسیار اختصاصی هستند و تنها در تعداد کمی از آزمایشگاه های مرجع و تحقیقاتی انجام می شوند. این تست ها برای تشخیص بیماری ویلسون و شناسایی موتاسیون ها و حاملین بیماری به کار می روند.

  • ژن ATP7B : اگر موتاسیون در این ژن در فردی شناسایی شود، می توان اعضای خانواده او را نیز از نظر همان جهش بررسی کرد. همچنین میتوان توالی ژن را برای بررسی جهش تمام ژن تعیین کرد.
  • Linkage analysis: در این آزمایش نمونه خون والدین، فرزندان و یک عضو مبتلا به بیماری در خانواده مورد نیاز است. این آزمایش اطلاعات ژنتیکی مربوط به ژن ATP7B را مقایسه می کند.

سایر آزمایشاتی که برای بررسی عملکرد اندامها و سلول های خونی به کار می روند عبارتند از:

تست های غیر آزمایشگاهی:

  • معاینه چشم
  • معاینات بالینی فردی و خانوادگی
  • MRI
  • سی تی اسکن

درمان:

  • روشی برای پیشگیری و یا درمان بیماری وجود ندارد ولی می توان آن را کنترل کرد. علائم، عوارض و پاسخ به درمان در افراد مختلف حتی در اعضای یک خانواده متفاوت است.
  • در بیمارانی که علامت دارند هدف از درمان، کاهش ذخیره مس، پیش گیری از عود بیماری، حفظ عملکرد کبد، سیستم عصبی و کلیه ها و کاهش عوارض درمان است.
  • در افرادی که مبتلا به بیماری شناخته شده اند ولی فاقد علامتند مانند خواهر و برادر افراد مبتلا ، درمان برای کاهش ذخیره مس انجام میشود. افرادی که حامل بیماری هستند باید مشاوره ژنتیک دریافت کنند ولی معمولا نیازی به درمان ندارند.
  • اغلب افراد مبتلا به بیمای ویلسون ابتدا با یکی از دو داروی زیر درمان می شوند دی پنی سیلامین یا trientine (triethylene tetramine dihydochloride) برای افزایش دفع ادراری مس و کاهش ذخیره آن. این بیماران باید از نظر عوارض جانبی داروها شامل کاهش گلبول های سفید و قرمز و پلاکت های خون، تهوع، تب و مشکلات پوستی بررسی شوند. برخی از بیماران ممکن است به مدت طولانی دارو دریافت کنند و در برخی موارد که ذخایر مس نرمال می شوند درمان با روی (zink) انجام می شود. مقادیر بالای روی مانع جذب مس می شود.
  • افراد مبتلا باید در تمام طول عمر تحت رژیم غذایی با مس پایین قرار گیرند. اگر این بیمای درمان نشود می تواند کشنده باشد و آسیب به اندامها می تواند دائمی باشد و در موارد شدید ممکن است پیوند کبد لازم باشد.  آنتی اکسیدان هایی مانند ویتامین E می توانند در کاهش آسیب کبد و سایر بافتها موثر باشند.

آزمایشگاه در اصفهان- آزمایشگاه تشخیص طبی ، پاتولوژی و سیتولوژی دکتر فولادی اصفهان

 تلفن تماس: 32232910-031

آدرس سایت آزمایشگاه :

www.Fooladilab.ir

بیماری ویلسون

بیماری ویلسون

بیماری ویلسون