سرطان کولون (colon cancer)

سرطان کولون، رشد کنترل نشده ی سلول های غیر طبیعی در بافت کولون است. کولون، قسمتی از دستگاه گوارش است و بخش عمده ی روده بزرگ را تشکیل می دهد. در مسیری که غذا در بدن طی می کند، کولون بعد از روده ی باریک و قبل از رکتوم است. کولون آب و املاح را جذب می کند، مدفوع را تشکیل می دهد و مواد زائد را از بدن دفع می کند. سرطان های کولون و رکتوم گاهی مجموعا سرطان کولورکتال نامیده می شوند. این بیماری سومین سرطانی است که در ایالات متحده منجر به مرگ مبتلایان می شود.

غدد موجود در کولون موکوس تولید می کنند و سطح کولون و رکتوم را روان می کنند. اغلب سرطان های کولون به صورت آدنوکارسینوما هستند و از سلول هایی آغاز می شوند که این غدد را تشکیل می دهند. اغلب موارد کولون کانسر با ایجاد انواع خاصی از پولیپ های خوش خیم به نام آدنوما شروع می شوند (زوائد انگشتی شکل که به حفره ی روده ای منتهی می شود). این پولیپ ها در افراد بالای 50 سال نسبتا شایعند و اغلب خوش  خیم باقی می مانند.

آدنوماهای کولون از نظر ریسک سرطانی شدن متفاوتند. نوع، اندازه و تعداد آدنوماهای یک فرد، نوع و تعداد تستهای لازم برای پیگیری و یا درمان را تعیین می کند. هنگامی که یک پولیپ سرطانی می شود ممکن است به بافتهای کولون تهاجم پیدا کرده و به سایر بخشهای بدن گسترش یابد (متاستاز). تومورهایی که تشکیل می شوند گاهی در روده انسداد ایجاد کرده و مانع خروج مدفوع می شوند.

مطابق تخمین انجمن سرطان آمریکا، ریسک ایجاد سرطان کولون حدود یک در 21 (7/4%) در مردان و یک در 23 (4/4 %) در زنان می باشد. در سال های اخیر به خاطر پیشرفت تکنیک های غربالگری و روشهای برداشتن پولیپ های پیش سرطانی، میزان مرگ و میر ناشی از سرطان کولون تا حد زیادی کاهش یافته است.  با این حال انجمن سرطان آمریکا، سن مناسب برای شروع غربالگری این سرطان را از 50 سال به 45 سال کاهش داده است.

ریسک فاکتورها:

علت دقیق سرطان کولون مشخص نیست ولی با افزایش سن، اضافه وزن، چاقی و سرطان در نقطه دیگری از بدن، ریسک ابتلا به این بیماری افزایش می یابد.

سایر ریسک فاکتورها عبارتند از:

  • زمینه ژنتیکی: ابتلای اعضای خانواده به سرطان کولون یا پولیپ های روده
  • تغذیه: رژیم غذایی پرچرب و گوشت و عدم استفاده کافی از میوه و سبزیجات و غذاهای غنی از فیبر
  • سبک زندگی: ریسک فاکتورها در این مورد عبارتند از: مصرف سیگار، الکل و کمبود فعالیت بدنی
  • ابتلا به کولیت اولسراتیو (یکی از انواع بیماری های التهابی روده)
  • ابتلا به دیابت نوع 2
  • نژاد: در آمریکایی های سیاهپوست و یهودیان اشکنازی ، خطر ابتلا بیشتر است.
  • ابتلا به یک بیماری ارثی نادر به نام familial adenomatous polyposis که پولیپ ایجاد می کند و در اغلب افراد مبتلا سبب ایجاد سرطان کولون می شود مگر اینکه روده برداشته شود.
  • ابتلا به سندرم ژنتیکی به نام Lynch syndrome که سرطان کولون غیر پولیپی ارثی (HNPCC) نامیده می شود.

علائم بیماری سرطان کولون:

سرطان کولون اغلب ابتدا بدون علامت است ولی وقتی بیماری پیشرفت می کند علائمی ظاهر می شود که عبارتند از:

  • اسهال، یبوست، مدفوع باریک تر از معمول یا تغییرات دیگر در اجابت مزاج که 10 روز یا بیشتر طول بکشد.
  • خونریزی از رکتوم، خون در مدفوع (قرمز روشن یا تیره رنگ)
  • احساس نیاز به دفع و عدم توانایی در دفع
  • آنمی فقر آهن بدون علت شناخته شده
  • دردهای شکمی
  • کاهش وزن به علت ناشناخته
  • خستگی مداوم

این علائم ممکن است در سرطان کولون یا برخی از بیماری ها ظاهر شوند. اگر هریک از این علائم وجود دارند حتما باید با پزشک در میان بگذارید.

اگر پولیپ هایی که منجر به سرطان کولون می شوند تشخیص داده شده و جراحی شوند، می توان از سرطان کولون پبشگیری کرد. اگر سرطان کولون زود هنگام تشخیص داده شود، در بیش از 90 % موارد قابل درمان است.

 

تست های تشخیصی، طبقه بندی (staging) و پیش آگهی:

بیوپسی:

در طول انجام بیوپسی اگر پولیپ دیده شود، پولیپها برداشته می شوند و به این ترتیب از تبدیل پولیپ های پیش سرطانی به سرطانی جلوگیری می شود. هر نمونه ای که از طریق بیوپسی برداشته می شود توسط پاتولوژیست بررسی می شود. انواع مختلف پولیپ زیر میکروسکوپ متفاوت به نظر می رسند. پاتولوژیست، نوع پولیپ و سرطانی بودن یا نبودن آن را تشخیص می دهد.

اگر بافت سرطانی باشد، گام بعدی تعیین مرحله یا stage بیماری است. درمان به stage بیماری بستگی دارد و اینکه سرطان چقدر از محل اولیه به سایر نقاط گسترش پیدا کرده است. سیستم staging بیماری در مناطق مختلف متفاوت است و سیستم رایج در این مورد به صورت زیر می باشد:

Stage 0: مراحل بسیار ابتدایی سرطان در درونی ترین لایه رکتوم یا کولون(carcinoma in situ)

Stage I: تومور در لایه های درونی کولون وجود دارد ولی هنوز در جدار کولون رشد نکرده است.

Stage II: تومور در لایه های خارجی کولون و یا بافت های مجاور وجود دارد ولی هنوز به غدد لنفاوی گسترش پیدا نکرده است.

Stage III: تومور به غدد لنفاوی تهاجم پیدا کرده ولی به اندام های دورتر گسترش نیافته است.

Stage IV: تومور به اندامهای دیگر مثل استخوان، کبد و ریه گسترش می یابد (متاستاز).

سایر تست های آزمایشگاهی:

  • تست carcinoembryonic antigen (CEA) ممکن است برای کمک به staging درخواست شود. سطح این پروتئین در بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان کولون افزایش می یابد و سطح آن با stage بیماری مرتبط است. این تست برای ارزیابی موفقیت جراحی یا سایر موارد درمانی به کار می رود. ولی این آزمایش برای تشخیص سرطان کولون استفاده نمی شود.
  • تست های ژنتیکی برای تشخیص جهش در ژن های KRAS, BRAFand/or NRAS در بافت تومور برای کمک به درمان بیماری و بررسی پیش آگهی در بیماران مبتلا به متاستاز.

وجود جهش های خاص نشان می دهد که درمان anti-EGFR مانند cetuximab و panitumumab در درمان موثر نخواهد بود و پیش آگهی بدتری دارد.

  • Mismatch repair (MMR)   و microsatellite instability (MSI) تست های ژنتیکی که روی بافت تومور انجام می شود تا مشخص بشود آیا در سلول های سرطانی تغییر در ژن های ترمیم

Mismatch یا تغییرات دیگر وجود دارد یا خیر. در حدود 15% از افراد مبتلا به سرطان کولون و 90% افراد مبتلا به سرطان کولون همراه با Lynch syndrome ، microsatellite instability وجود دارد. مطالعات نشان می دهد که در تومورهایی که microsatellite instability وجود دارد پیش آگهی بهتری نسبت به تومورهایی دارند که MSI وجود ندارد.

  • ژن septin 9 هم یک مارکر بالقوه جهت سرطان کولون است. مطالعات نشان می دهد در بیمارانی که سطوح بالاتری از ژن هایپرمتیله septin 9 نسبت به ژنی که به صورت نرمال متیله شده وجود دارد، ریسک سرطان کولورکتال (CRC) افزایش دارد. تست septin 9 به صورت روتین توصیه نمی شود ولی می تواند در مورد بیمارانی که با تست های درجه یک و دو غربالگری تشخیص داده نشدند به کار رود.  تست های درجه یک، کولونوسکوپی هر 10 سال یک بار و تست سالانه ایمونوشیمی مدفوع (FIT) است. تست های درجه 2 شامل CT کولونوگرافی هر 5 سال یک بار و FIT-DNA test هر 3 سال و یا سیگموئیدوسکوپی هر 5 تا 10 سال می باشد.

درمان:

  • درمان همه مراحل سرطان کولون معمولا با جراحی و برداشتن بافت توموری و در برخی موارد بافت های مجاور یا غدد لنفاوی انجام می شود. ممکن است شیمی درمانی یا رادیوتراپی برای از بین بردن سلول های توموری باقیمانده استفاده شود.
  • Targeted therapy: یک روش درمانی نسبتا جدید است که پروتئین هایی خاص را که رشد و کنترل تومور را به عهده دارند را مورد هدف قرار می دهد. به عنوان مثال داروهایی مانند cetuximab و panitumumab گیرنده ی فاکتور رشد اپیدرمی(EGFR) را مورد تهاجم قرار می دهند. این داروهای هدف درمانی عوارض جانبی کمتری نسبت به داروهای متداول شیمی درمانی دارند.
  • ایمونوتراپی روش درمانی جدیدی است که برای بیمارانی که سرطان پیشرفته دارند استفاده می شود. ایمونوتراپی باعث می شود سیستم ایمنی بیمار به صورت کارآمدتری سلول های سرطانی را شناخته و از بین ببرد.

آزمایشگاه در اصفهان- آزمایشگاه تشخیص طبی ، پاتولوژی و سیتولوژی دکتر فولادی اصفهان

 تلفن تماس: 32232910-031

آدرس سایت آزمایشگاه :

www.Fooladilab.ir

سرطان کولون

سرطان کولون

سرطان کولون